Krzyżowanie ras świń

Głównie krzyżowanie towarowe, stosuje się w celu uzyskania efektu heterozji, co pozwala wyprodukować tuczniki o znacznie lepszych parametrach produkcyjnych niż rasy czyste. Dzięki odpowiedniemu doborowi komponentów matecznych (odpowiedzialnych za płodność) oraz ojcowskich (odpowiedzialnych za mięsność), hodowcy uzyskują zdrowsze, szybciej rosnące potomstwo (szybkie przyrosty) i lepsze wykorzystanie paszy – mówiąc wprost potomstwo uzyskuje wyjątkowe super – właściwości.

HETEROZJA:

Heterozja (inaczej wybujałość mieszańców lub wigor hybrydowy) to zjawisko polegające na tym, że potomstwo (mieszańce pierwszego pokolenia F1) wykazuje wyraźnie większą żywotność, plenność, odporność oraz wyższe parametry użytkowe niż ich linie rodzicielskie. Zjawisko to wynika z genetycznego wymieszania cech rodziców:

• Dominacja: Niekorzystne, mutacje recesywne od jednego rodzica zostają zamaskowane przez dominujące, prawidłowe allele od drugiego rodzica.
• Naddominacja: Układ heterozygotyczny (Aa) jest biologicznie korzystniejszy i daje silniejszy efekt fenotypowy niż układy homozygotyczne (AA lub aa).
• Epistaza: Korzystne oddziaływanie między genami z różnych loci (miejsc na chromosomach), które tworzą nowe, bardziej efektywne kombinacje.

Najważniejszą cecha heterozji jest jej jednorazowość: Efekt heterozji jest najsilniejszy wyłącznie w pierwszym pokoleniu (F1). W kolejnych pokoleniach (F2, F3) następuje rozszczepienie cech co w efekcie powoduje, że potomstwo traci te wyjątkowe super – właściwości – przez co staje się mniejsze, słabsze, mniej odporne.

Podsumowując heterozja to zjawisko biologiczne, w którym potomstwo pierwszego pokolenia przewyższa swoich rodziców pod względem cech życiowych i produkcyjnych, co stanowi fundament współczesnej genetyki oraz ekonomii produkcji.

Aby krzyżowanie przyniosło oczekiwany rezultat, rasy dzieli się na dwie główne grupy:

• Linia mateczna: Rasy cechujące się wysoką płodnością, doskonałą opiekuńczością, mlecznością oraz łagodnym temperamentem.
  • Główne rasy: Wielka Biała Polska (WBP) oraz Polska Biała Zwisłoucha (PBZ).
  • Rasy rodzime (alternatywne): Puławska.
  • Linie produkcyjne (syntetyczne) inaczej zwane hybrydowymi: Landrace Danish Genetics, Yorkshire Danish Genetics, Landrace Figen, Large White Figen, Landrace Hypor, Large White Hypor.
• Linia ojcowska: Rasy o wybitnych cechach rzeźnych, szybkim tempie wzrostu, wysokiej mięsności tuszy oraz niskim zużyciu paszy na kilogram przyrostu.
  • Główne rasy: Duroc, Pietrain,
  •  Linie produkcyjne (syntetyczne) inaczej zwane hybrydowymi: PIC 410, Maxter Hypor.

W zależności od wielkości stada i organizacji produkcji stosuje się różne systemy kojarzeń:

1. Krzyżowanie proste (dwurasowe)

Najprostsza metoda, w której łączone są dwie czyste rasy. Całe uzyskane potomstwo przeznaczane jest bezpośrednio do tuczu i na rzeź (nie zostawia się z tego kojarzenia loch do dalszego rozrodu).

WYNIK: Locha rasy matecznej (np. PBZ) × Knur rasy ojcowskiej (np. Duroc)
→ Tuczniki użytkowe.

2. Krzyżowanie trójrasowe (najpopularniejsze)

Metoda pozwalająca na maksymalne wykorzystanie tzw. heterozji matecznej. W pierwszym kroku krzyżuje się dwie rasy mateczne, aby uzyskać idealną lochę:

• Matka: Polska Biała Zwisłoucha (PBZ) – ma świetną mleczność i instynkt macierzyński.
• Ojciec: Wielka Biała Polska (WBP) – cechuje się wysoką płodnością i długowiecznością.

WYNIK: Locha PBZ × Knur WBP → Locha hybrydowa F1

Dzięki efektowi heterozji tworzymy loszki użytkowe o doskonałej płodności i mleczności, które są silniejsze, mają liczniejsze mioty i łatwiej odchowują prosięta niż rasy czyste.

W drugim kroku dojrzałą lochę F1 inseminujemy knurem rasy czystej o wybitnych cechach mięsnych. Wybór rasy ojca zależy od Twoich celów:

• Duroc: Najlepszy wybór na szybkie przyrosty dobowe i odporność. Mięso ma doskonałą jakość, strukturę i odpowiedni poziom tłuszczu śródmięśniowego (jest soczyste).
• Pietrain: Najlepszy wybór, jeśli zależy Ci na ekstremalnej mięsności tuszy i cienkiej słoninie. Rasa ta ma jednak delikatniejsze zdrowie i jest bardziej podatna na stres.
• Linia hybrydowa PIC, Maxter Hypor: Dobra alternatywa dająca wysokie tempo wzrostu i dobre wyrównanie stada.

WYNIK: Locha F1 (PBZ × WBP) × Knur rasy ojcowskiej (np. Duroc, Pietrain)
→ efekt końcowy – TUCZNIK DOSKONAŁY

Potomstwo z tego skojarzenia, czyli mieszaniec trójrasowy (PBZ × WBP) × Knur racy ojcowskiej (np. Duroc), posiada:

• Bardzo wysokie dobowe przyrosty wagowe.
• Doskonałe wykorzystanie paszy (zjada mniej paszy na 1 kg przyrostu).
• Wysoką zdrowotność i odporność na warunki środowiskowe.
• Wybitną mięsność tuszy poszukiwaną przez zakłady mięsne.

3. Krzyżowanie czterorasowe

Wykorzystuje pełen potencjał genetyczny poprzez skrzyżowanie dwurasowej Lochy F1 z dwurasowym knurem-mieszańcem F1, ale z linii ojcowskich:

WYNIK: Locha F1 (PBZ × WBP) × Knur F1 (Duroc × Pietrain) → Potomstwo do tuczu.

Kluczem do sukcesu jest rozdzielenie roli lochy i knura. Nigdy nie używaj tucznika mieszańca jako ojca do dalszego rozrodu.

Trzy złote zasady sukcesu

1. Wszystkie uzyskane prosięta idą do tuczu: Zarówno loszki, wieprzki, jak i ewentualne knurki z krzyżowania trójrasowego z kroku drugiego muszą trafić na rzeź. Żadne z tych zwierząt nie nadaje się na dalszy rozpłód, ponieważ w kolejnym pokoleniu nastąpiłoby rozszczepienie cech (potomstwo byłoby słabe i niewyrównane).
2. Inseminacja zamiast własnego knura: Utrzymywanie rasowego knura ojcowskiego jest nieopłacalne. Najlepiej kupować nasienie certyfikowanych knurów z centrów rozrodu.
3. Żywienie dostosowane do potencjału: Mieszaniec trójrasowy ma ogromny potencjał genetyczny do budowy mięśni. Jeśli nie dostanie paszy o wysokiej zawartości białka (zwłaszcza aminokwasów egzogennych, jak lizyna), nie wykorzystasz jego możliwości, a tucznik zamiast mięśnia odłoży tłuszcz.